Zaznacz stronę

Inicjatywa obywatelska – to narzędzie polityczne dające obywatelom oraz ugrupowaniom społecznym i politycznym prawo do inicjatywy ustawodawczej. W poszczególnych krajach istnieją zasadnicze różnice w praktyce jej  stosowania. W Szwajcarii jej przedmiotem  może być całkowita lub częściowa zmiana konstytucji lub zmiana ustawy, zaproponowana przez ustaloną liczbę obywateli uprawnionych do głosowania, którzy w ciągu ustalonego okresu czasu zbiorą wymagane podpisy. Mogą oni wystąpić o wprowadzenie poprawek albo uchylenie zapisów już funkcjonujących aktów prawnych, lub nawet zaproponować nowe rozwiązania. Inicjatywa może dotyczyć zarówno rozwiązań szczegółowych, jak i ogólnych. Warto zaznaczyć, że każda inicjatywa, która uzyska wymaganą liczbę głosów poparcia musi prowadzić do głosowania na drodze referendum. W Polsce od lipca 1999 roku obowiązuje ustawa o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli. Niestety zawiera ona cały szereg przepisów, które w praktyce bardzo ograniczają możliwość praktycznego jej zastosowania jako skutecznego instrumentu oddolnego wpływania obywateli na kształt polskiego prawodawstwa.

Polska inicjatywa ustawodawcza ma charakter inicjatywy pośredniej, gdyż projekt nowej ustawy, bądź zmiany istniejącej, przedstawiany jest władzy ustawodawczej, to jest Sejmowi RP, który decyduje o jego przyjęciu bądź odrzuceniu. Tak więc ma on de facto charakter petycji do polityków, która może być łatwo przez nich zablokowana („wyrzucona do kosza”).

Innym rodzajem inicjatywy obywatelskiej jest inicjatywa bezpośrednia, która zakłada zakłada, że decyzja  o ostatecznym przyjęciu bądź odrzuceniu proponowanej zmiany prawa zapada w drodze referendum. W tej opcji, zarówno inicjatywa, jak i decyzja o jej przyjęciu należy do suwerena, którym jest ogół uprawnionych do głosowania obywateli. Takie rozwiązanie obowiązuje np. w Szwajcarii czy w Kalifornii (USA).

Pełną analizę socjologiczną związaną z inicjatywami ustawodawczymi obywateli (w Polsce i na świecie) znajdziecie Państwo tutaj.

Ważnym celem InDeO jest przeprowadzenie publicznej debaty nad kształtem inicjatywy ustawodawczej, jaka powinna obowiązywać w Polsce, oraz opracowanie społecznego projektu zmian prawa w tym zakresie, w taki sposób, aby ta metoda uczestniczenia obywateli w sprawowaniu władzy w naszym kraju była efektywna i zapewniała realny wpływ suwerena na jego podmiotowość.