Zaznacz stronę

Weto obywatelskie – to narzędzie polityczne dające obywatelom prawo do wyrażenia oddolnego, społecznego sprzeciwu wobec rozwiązań istniejących w obowiązującym systemie prawa. Praktycznie funkcjonuje to w ten sposób, że ustalona liczba obywateli uprawnionych do głosowania, w określonym czasie zgłasza sprzeciw wobec konkretnej ustawy. Następnie społeczeństwo wypowiada się w referendum na zasadzie tak lub nie. Weto ludowe ma bezpośredni wpływ na władzę – umożliwia oddolną i obywatelską kontrolę społeczeństwa wobec decyzji organów rządzących.

Prawo do wyrażania weta obywatelskiego (ludowego) obowiązuje między innymi w Szwajcarii. Zostało ono wprowadzone na jej szczeblu federalnym w 1874 r roku. Zgodnie ze szwajcarską  konstytucją (art. 141) referendum w sprawie odrzucenia uchwalonej w tym kraju ustawy jest przeprowadzane na żądanie minimum 50 tysięcy uprawnionych do głosowania obywateli. Najważniejszą cechą szwajcarskiego Weta obywatelskiego jest to, że jest ono wiążące i bezprogowe.

Weto obywatelskie jest przede wszystkim sposobem społecznej kontroli nad stanowionym przez polityków prawem. Uniemożliwia im uchwalanie przepisów korzystnych jedynie dla nich samych, a nie dla ogółu obywateli. W Szwajcarii, gdzie funkcjonuje ono prawie 150 lat, najbardziej znaczące partie polityczne nie walczą ze sobą tak jak w Polsce. Wspólnie sprawują władzę, delegując do siedmioosobowej Rady Federalnej, będącej szwajcarskim rządem, swoich przedstawicieli. Fakt ten wymusza na nich poszukiwanie konsensusu we wszystkich ważnych sprawach, którymi się zajmują.

Wszystkie siły polityczne wchodzące w skład parlamentu Szwajcarii (Zgromadzenia Narodowego) wiedzą także, że jeśli uchwalą prawo, które będzie nie do zaakceptowania przez większość ich wyborców, to zostanie ono uchylone poprzez weto obywatelskie. Świadomość ta, powoduje, że nie forsują ustaw, które mogą być masowo oprotestowane.

Inaczej jest w Polsce. Tu partie polityczne robią wszystko, by zdobyć jak najwięcej władzy. Rządzić, ignorując nie tylko swoich politycznych przeciwników, ale także ogół obywateli. Rządzić w imię swoich oligarchicznych, partyjnych interesów, bez bieżącego udziału Polaków. Rządzić wykorzystując do tego uchwalane przez siebie prawo. Polacy mogą przeciwko temu protestować jedynie na ulicach. Hałaśliwie, ale nieskutecznie. Powinni mieć natomiast możliwość zaprotestowania przeciwko uchwalanym przez rządzących ustawom przy urnach wyborczych w ramach politycznego narzędzia jakim jest weto obywatelskie.

Jednym z celów strategicznych InDeO jest wprowadzenie do polskiej konstytucji realnego zwiększenia podmiotowości Polaków poprzez możliwość nadzoru nad uchwalanymi przez polityków ustawami dzięki instytucji weta obywatelskiego.